NETLİK | 3

DEĞER ÇATIŞMASI NEDİR?

KARAR SÜRECİMİZİ NASIL ETKİLER?

Karar verirken çoğu zaman yalnızca seçeneklere odaklanırız.

Oysa kararlarımızı etkileyen tek şey seçenekler değildir.

Bizi destekleyen ya da zorlaştıran birçok unsur aynı anda devrededir.

Bunların bir kısmı içsel kaynaklarımızdır:

* Güçlü yönlerimiz

* Geçmiş deneyimlerimiz

* Becerilerimiz

* Dayanıklılığımız

* Öğrenme kapasitemiz

Bir kısmı ise dışsal kaynaklarımızdır:

* Ailemiz

* Sosyal çevremiz

* Profesyonel desteklerimiz

* İçinde bulunduğumuz koşullar

* Sahip olduğumuz fırsatlar

Bunun yanında karar sürecini zorlaştıran etkenler de olabilir.

Geçmiş deneyimlerden gelen korkular, başarısızlık endişesi, çevresel beklentiler veya kişinin kendi hakkında geliştirdiği sınırlayıcı düşünceler bazen seçeneklerin önüne geçebilir.

Bu nedenle karar süreci yalnızca “hangi seçeneği seçmeliyim?” sorusundan ibaret değildir.

Bazen daha anlamlı soru şudur:

“Bu kararı verirken hangi kaynaklarıma güvenebilirim ve beni zorlayan etkenler neler?”

Bu farkındalık oluştuğunda kişi yalnızca seçeneklerini değil, o seçeneklerle yürüme kapasitesini de daha net görebilir.

Hayatımızdaki bazı kararlar diğerlerinden daha zor gelir.

Bir iş değişikliği…

Bir ilişkiyi sürdürmek ya da sonlandırmak…

Yeni bir şehre taşınmak…

Ya da uzun zamandır ertelenen bir adımı atmak…

Bazen dışarıdan bakıldığında seçenekler nettir.

Ama içeride bir şey bizi durdurur.

Kararsızlık gibi görünen bu durumun altında çoğu zaman bir değer çatışması bulunur.

Değer Çatışması Nedir?

Değerler, hayatımızda neyin önemli olduğunu gösteren içsel pusulalardır.

Özgürlük, güven, aidiyet, gelişim, dürüstlük, başarı, huzur, katkı sağlamak…

Her insanın değerleri farklıdır.

Ve çoğu zaman hayatımızı bu değerler doğrultusunda şekillendiririz.

Ancak bazen iki değer aynı anda önemli hale gelir.

İşte o zaman içeride sessiz bir gerilim başlar.

Örneğin:

Bir yanımız güven ister.

Diğer yanımız gelişmek ve yeni deneyimlere açılmak ister.

Bir yanımız ait hissetmek ister.

Diğer yanımız kendi sınırlarını ve bireyselliğini korumaya ihtiyaç duyar.

Sorun değerlerin yanlış olması değildir.

Sorun, aynı anda iki farklı değeri korumaya çalışmaktır.

İki Farklı Haritayla Yol Bulmaya Çalışmak

Değer çatışması bazen aynı yolculukta iki farklı haritaya bakmaya benzer.

Her iki harita da doğru olabilir.

Her ikisi de sizi anlamlı bir yere götürebilir.

Ancak yönleri farklıdır.

Bir harita sizi tanıdık ve güvenli olana götürür.

Diğeri ise henüz bilmediğiniz ama içinde bir çağrı hissettiğiniz yere.

Kararsızlık çoğu zaman hangi yolun doğru olduğunu bilememekten değil, hangi değerin o an daha öncelikli olduğunu fark edememekten kaynaklanır.

İhtiyaçlarımız ve Değerlerimiz Her Zaman Aynı Şey midir?

Koçluk çalışmalarında sık karşılaşılan durumlardan biri de ihtiyaçların değerlerle karıştırılmasıdır.

Örneğin yoğun bir belirsizlik döneminde kişi güven ihtiyacını temel değeri sanabilir.

Ya da yalnızlık hisseden biri ait olma ihtiyacını hayatının merkezine koyabilir.

Bu ihtiyaçlar karşılandığında ise beklenmedik bir boşluk hissi ortaya çıkabilir.

Çünkü aslında karşılanan şey temel değer değil, dönemsel bir ihtiyaçtır.

İhtiyaçlar zaman içinde değişebilir.

Değerler ise çoğu zaman daha kalıcıdır.

Bu ayrımı fark etmek karar süreçlerinde önemli bir netlik sağlar.

Değer Çatışması Nasıl Fark Edilir?

Bazen kendimize şu soruları sormak yardımcı olabilir:

• Bu kararda benim için gerçekten önemli olan ne?

• Korumaya çalıştığım şey ne?

• Bu karar hangi değerime hizmet ediyor?

• Şu an konuşan ses korku mu, ihtiyaç mı, yoksa değer mi?

Bu soruların her zaman hızlı cevapları olmayabilir.

Ancak bazen netlik, doğru cevabı bulmaktan önce doğru soruyla karşılaşmakla başlar.

Kararsızlık her zaman zayıflık ya da kararsız bir karakter yapısı anlamına gelmez.

Bazen içeride birden fazla değer aynı anda önemlidir.

Ve insan tam da bu nedenle durur.

Belki mesele daha hızlı karar vermek değildir.

Belki mesele önce hangi değerin sesini duymaya ihtiyaç olduğunu fark etmektir.

Çünkü netlik çoğu zaman cevaplardan değil, farkındalıktan doğar.

Bu Konuda Koçluk Nasıl Çalışır?

Değer çatışmaları yaşandığında insanlar çoğu zaman dışarıdan tavsiye aramaya başlar.

Oysa profesyonel koçluk tavsiye vermeyi ya da kişi adına karar almayı amaçlamaz.

Koçluk sürecinde amaç; kişinin kendi değerlerini, ihtiyaçlarını ve önceliklerini daha net görebileceği bir alan oluşturmaktır.

Bazen kişi yalnızca A ve B seçeneklerini görür.

Koçluk süreci ise farklı olasılıkları fark etmeye, düşünceleri genişletmeye ve kişinin kendi içsel netliğine ulaşmasına destek olur.

Çoğu zaman netlik bir cevabın verilmesiyle değil, kişinin kendi cevabını duyabilmesiyle ortaya çıkar.

Ve bazen ihtiyaç duyulan şey tam da bu alanın kendisidir.

“Bazen mesele hangi yolu seçeceğimiz değil, o yolda yürümek için hangi kaynaklara sahip olduğumuzu fark etmektir.”

Binay Bayram , PCC